Choroba Zika, choć mniej znana niż inne tropikalne schorzenia, zyskuje na znaczeniu w miarę jak epidemie rozprzestrzeniają się w tropikalnych rejonach świata. Wywoływana przez wirusa Zika, który należy do rodziny Flaviviridae, dotyka przede wszystkim mieszkańców Azji Południowo-Wschodniej, Afryki, Ameryki Południowej oraz Karaibów. Pierwsza epidemia miała miejsce w 2007 roku, jednak to wydarzenia w Brazylii w 2015 roku przyciągnęły uwagę mediów, gdy liczba zakażeń wzrosła do alarmujących poziomów. Zakażenie przenoszone przez komary z rodzaju Aedes staje się coraz bardziej niepokojące, zwłaszcza w kontekście poważnych powikłań, które mogą dotknąć noworodki i kobiety w ciąży. Co sprawia, że choroba Zika jest tak niebezpieczna, i jakie kroki można podjąć, aby się przed nią chronić?
Co to jest choroba zika i gdzie występuje?
Wirus Zika wywołuje **tropikalną chorobę zakaźną**, należącą do rodziny **Flaviviridae**.
Schorzenie to spotykane jest głównie w ciepłych strefach klimatycznych na całym świecie. Jego obecność notuje się w:
- azji Południowo-Wschodniej,
- afryce,
- ameryce Południowej,
- na Karaibach,
- oraz wyspach Pacyfiku.
Wśród krajów szczególnie dotkniętych wymienia się:
- ugandę,
- nigerię,
- brazylię,
- na Pacyfiku Polinezję Francuską,
- i Nową Kaledonię.
Za przenoszenie wirusa odpowiadają głównie **komary**, w szczególności gatunki **Aedes aegypti** i **Aedes albopictus**. To one przenoszą patogen między ludźmi.
Pierwszą odnotowaną epidemię wirusa Zika zaobserwowano w **2007 roku** w **Mikronezji**. Znaczny wzrost przypadków, świadczący o rozprzestrzenianiu się patogenu, odnotowano w **2015 roku** w **Brazylii**, gdzie wykryto wówczas około **7 tysięcy zakażeń**.
W Polsce zakażenia wirusem Zika są rzadkością i dotyczą niemal wyłącznie osób powracających z podróży odbytych w regionach endemicznego występowania wirusa. Na szczęście Polska pozostaje krajem wolnym od lokalnej transmisji tego wirusa. Podobna sytuacja, polegająca na stwierdzaniu pojedynczych przypadków zawleczonych przez podróżnych, miała miejsce w kilku innych krajach europejskich, takich jak:
- austria,
- hiszpania,
- niemcy,
- czy Francja.
Jak można się zarazić chorobą zika?
Wirus Zika, choć najczęściej przenosi się poprzez ukąszenia komarów z rodzaju Aedes, może trafić do naszego organizmu także innymi drogami.
Należą do nich:
- kontakty seksualne,
- ciężarna matka może przekazać patogen swojemu nienarodzonemu dziecku – mówi się wtedy o zakażeniu wertykalnym lub prenatalnym,
- transfuzje krwi,
- przeszczepienie narządu od zakażonego dawcy.
Jakie są objawy choroby zika i ich przebieg?
Dolegliwości związane z wirusem Zika często przypominają te obserwowane przy dendze.
Typowe symptomy zakażenia mogą obejmować:
- gorączka,
- charakterystyczna plamisto-grudkowa wysypka,
- bóle stawów, dotykające zwłaszcza mniejsze stawy,
- zapalenie spojówek,
- bóle mięśni,
- ból lub zawroty głowy.
Co ważne, u przeważającej części zakażonych – nawet 80% – choroba przebiega zupełnie bezobjawowo. Sam wirus potrzebuje od 3 do 12 dni, by się rozwinąć w organizmie.
Jeśli jednak symptomy się pojawią, zazwyczaj mają łagodny charakter i ustępują samoistnie w ciągu 2 do 7 dni.
Jak wygląda diagnostyka i leczenie choroby zika?
Rozpoznanie zakażenia wirusem Zika rozpoczyna się od szczegółowego wywiadu lekarskiego.
Lekarz pyta o obserwowane przez pacjenta objawy oraz, co kluczowe, o niedawne podróże do regionów, gdzie wirus ten występuje. Informacja o pobycie w takich miejscach stanowi bardzo ważną wskazówkę diagnostyczną.
Aby ostatecznie potwierdzić zakażenie, niezbędne są badania laboratoryjne.
Wykonuje się je na próbkach pobranych od pacjenta.
W aktywnej fazie choroby stosuje się metody biologii molekularnej, takie jak test PCR. Test PCR pozwala wykryć materiał genetyczny wirusa bezpośrednio we krwi lub moczu.
Dodatkowo bada się obecność specyficznych przeciwciał, najczęściej klasy IgM i IgG, wykorzystując do tego testy typu ELISA.
Postawienie jednoznacznej diagnozy bywa jednak czasem trudne. Trudności wynikają z możliwości reakcji krzyżowych przeciwciał, które mogą reagować nie tylko na wirusa Zika, ale także na inne, podobne wirusy.
Jeśli chodzi o leczenie, obecnie nie istnieje specyficzny lek zwalczający samego wirusa Zika.
Terapia skupia się wyłącznie na łagodzeniu występujących objawów.
Pacjentom zaleca się odpoczynek, odpowiednie nawodnienie oraz stosowanie leków przeciwgorączkowych i przeciwbólowych.
W razie uciążliwego swędzenia można zastosować środki łagodzące ten objaw.
Warto podkreślić, że kobiety w ciąży mogą bezpiecznie przyjmować paracetamol.
Gdy pojawią się poważniejsze komplikacje, na przykład ze strony układu nerwowego, konieczna jest konsultacja neurologiczna i wdrożenie specjalistycznego postępowania.
Jakie są powikłania związane z chorobą zika?
Wirus Zika stanowi realne zagrożenie dla zdrowia, a jego zakażenie może prowadzić do poważnych problemów neurologicznych. Choć dotyczy zarówno dzieci, jak i dorosłych, skutki bywają różne.
Szczególnie narażone są noworodki: u dzieci, których matki przeszły infekcję w trakcie ciąży, istnieje ryzyko wystąpienia mikrocefalii, czyli znacznego zmniejszenia obwodu główki. Lekarze potwierdzają silny związek między wirusem a tą wadą wrodzoną, a ryzyko jest najwyższe, gdy do zakażenia dojdzie w pierwszych trzech miesiącach ciąży.
Z kolei u dorosłych wirus może wywołać zespół Guillain-Barré, poważne schorzenie atakujące układ nerwowy.
Jak można się chronić przed chorobą zika?
Ochrona przed wirusem Zika w dużej mierze sprowadza się do unikania komarów, które go przenoszą. W obszarach występowania wirusa kluczowe jest stosowanie:
- skutecznych środków odstraszających owady,
- zakrywania większości ciała odzieżą, np. nosząc długie rękawy i nogawki,
- montowania siatek w oknach,
- używania moskitier nad łóżkiem.
W przypadku podróży do regionów, gdzie Zika stanowi zagrożenie, należy zachować szczególną ostrożność. Dotyczy to nie tylko ochrony przed ukąszeniami komarów. Wirus Zika może być przenoszony także drogą kontaktów seksualnych. W takich miejscach zaleca się powstrzymanie się od współżycia lub konsekwentne używanie prezerwatyw.
W niektórych krajach dotkniętych epidemią lokalne władze mogą rekomendować odłożenie planów związanych z ciążą. Co więcej, mężczyźni wracający z regionów występowania wirusa Zika powinni stosować prezerwatywy podczas stosunków seksualnych lub unikać ich przez określony czas, aby zapobiec potencjalnemu przeniesieniu wirusa na partnerkę.
Obecnie nie ma jeszcze dostępnej szczepionki przeciwko wirusowi Zika.
Jakie ryzyko niesie choroba zika dla kobiet w ciąży?
Wirus Zika stanowi poważne zagrożenie, zwłaszcza dla kobiet w ciąży. Infekcja **przenosi się na rozwijający się płód**, prowadząc do **ciężkich wad wrodzonych**.
Najgroźniejszym powikłaniem jest **małogłowie (mikrocefalia) u noworodków**, ściśle powiązana z **zakażeniem wirusem**, ale wirus może powodować także **inne problemy rozwojowe**.
Najwyższe ryzyko dla płodu występuje w pierwszym trymestrze ciąży, niosąc ze sobą potencjalnie **poważne konsekwencje neurologiczne dla dziecka**.